Ναυτικό Μουσείο Γαλαξειδίου

Το κτίριο που στεγάζει σήμερα το Ναυτικό και Ιστορικό Μουσείο Γαλαξιδίου κτίστηκε το 1868-1870 από το Δήμαρχο Δεδούση Ε. Χαρδαβέλλα και χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως Δημαρχείο.

Η ιδέα της δημιουργίας τοπικής συλλογής αντικειμένων σχετικών με την ιστορία του Γαλαξιδίου γεννήθηκε το 1928 από τον γιατρό Ευθύμιο Κ. Βλάμη, γόνο ναυτικής οικογένειας, ο οποίος διετέλεσε Δήμαρχος από το 1903 μέχρι το 1906 και κατ’ επανάληψη Πρόεδρος της Κοινότητας μετά το 1914. Στις συχνές ιατρικές επισκέψεις του στα γαλαξιδιώτικα σπίτια, έβλεπε τα πορτραίτα των καραβιών της οικογένειας και σκεπτόταν πως άξιζε να συγκεντρωθούν και να αποτελέσουν συλλογή. Το 1928 ως Πρόεδρος της Κοινότητας συγκέντρωσε τους πρώτους πίνακες ιστιοφόρων και άλλων ναυτικών αντικειμένων με στόχο τη δημιουργία Μουσείου. Οι Γαλαξιδιώτες ανταποκρίθηκαν με μεγάλη προθυμία στην έκκληση του Κοινοτάρχη τους. Τα κειμήλια που για χρόνια στόλιζαν τα σπίτια τους ( ζωγραφικοί πίνακες ιστιοφόρων, εξαρτήματα καραβιών, ναυτιλιακά όργανα, ναυτικά εργαλεία, ημερολόγια καταστρώματος, χάρτες κ.α.) αποτέλεσαν τον βασικό πυρήνα της Ναυτικής Συλλογής του Μουσείου και δημιούργησαν το πρώτο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος.

Το 1932 η «΄Ενωσις Νέων Γαλαξιδίου» ένας δραστήριος τοπικός σύλλογος με Πρόεδρο τον Δικηγόρο-τότε φοιτητή- Ισίδωρο Π. Σιδηρόπουλο, δημιούργησε την Αρχαιολογική Συλλογή του Μουσείου, η οποία περιλάμβανε ευρήματα από ανασκαφές της αρχαιολογικής υπηρεσίας καθώς και τυχαία ευρήματα.

Το 1962 με τα ελάχιστα οικονομικά μέσα της εποχής ευπρεπίστηκε από τον Κοινοτάρχη Ζώη Β. Τζιγγούνη η μεγάλη αίθουσα του κτιρίου και συγκεντρώθηκε εκεί όλο το υλικό των συλλογών. Ο γαλαξιδιώτης ζωγράφος Σπύρος Βασιλείου κλήθηκε να επιστατήσει προσωπικά στην ανάρτηση των πινάκων και στην τοποθέτηση των ναυτικών αντικειμένων. Τα εγκαίνια της νέας αίθουσας πραγματοποιήθηκαν στις 17 Ιουνίου 1962. Εκείνη την εποχή διορίστηκε Επιμελητής του Μουσείου ο Πλοίαρχος Ε.Ν. Πλοηγός Αθανάσιος Μπομπογιάννης, ο οποίος κατέγραψε για πρώτη φορά τους πίνακες με τα ιστιοφόρα και τα ναυτικά αντικείμενα των συλλογών. Το 1972 με Πρόεδρο τον Ν. Τσαντίλη, το Μουσείο Γαλαξιδίου έγινε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Από τότε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου ορίστηκε αρχικά ο εκάστοτε Κοινοτάρχης και στη συνέχεια ο Δήμαρχος.

Από το 1974 Έφορος και ψυχή του Μουσείου έγινε η λαογράφος Ροδούλα Σταθάκη -Κούμαρη, η οποία πραγματοποίησε καταγραφή και περιγραφή όλων των αντικειμένων και προχώρησε στα πρώτα βήματα συντήρησης με την βοήθεια ειδικών. Σημαντική ήταν η συμβολή το 1977 του τότε Έφορου Αρχαιοτήτων Δελφών Πέτρου Θέμελη, ο οποίος από αγάπη για το Γαλαξίδι, προσέφερε την πολύτιμη βοήθειά του για την νέα έκθεση των αντικειμένων σε προθήκες.

Σημαντική για την ιστορία του Μουσείου ήταν η μεταφορά των γραφείων του κοινοτικού Καταστήματος και της Βιβλιοθήκης σε άλλο κτίριο το 1980, με Κοινοτάρχη τον Ε. Χατζηγιάννη. Η μεταφορά αυτή έδωσε τη δυνατότητα να αποκτήσει για πρώτη φορά αίθουσα η Αρχαιολογική Συλλογή και να τοποθετηθούν τα  ευρήματά της σε νέες προθήκες από τον καθ. Πέτρο Θέμελη. Με την πάροδο των χρόνων και την έλλειψη οικονομικών μέσων, τα προβλήματα του Μουσείου άρχισαν να γίνονται αισθητά. Το παλαιό κτίριο χρειαζόταν γενική επισκευή, γιατί δεν εξασφάλιζε ούτε τη στοιχειώδη μόνωση από τον περιβάλλοντα χώρο και τα αντικείμενα ήταν εκτεθειμένα σε συνεχή φθορά.

Το 1999 με την ευκαιρία της διοργάνωσης ενός Ιατρικού Συνεδρίου στο Γαλαξίδι η Επιστημονική Ένωση Ιατρών του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ με Πρόεδρο τον καθ. Νικ. Β. Καρατζά δώρισε στο Μουσείο 500.000 δρχ. με σκοπό τη συντήρηση του χειρογράφου του «Χρονικού του Γαλαξιδίου». Χάρις στο ενδιαφέρον του ιδίου, τον επόμενο χρόνο το ίδρυμα «Σταύρος Σ. Νιάρχος» πραγματοποίησε σημαντική χορηγία για τη συντήρηση  εκθεμάτων και στη συνέχεια για τη ριζική αποκατάσταση και ανακαίνιση του διατηρητέου κτιρίου του Μουσείου με αρχιτέκτονα την Ε. Ζερβουδάκη. Για την κάλυψη του προϋπολογισμού της επανέκθεσης εξασφαλίστηκαν χορηγίες από διάφορους  φορείς (Εθνική Τράπεζα,  Υπουργείο Πολιτισμού κ.α.) και πάλι με φροντίδα του Ν. Καρατζά ο οποίος   ανέλαβε και το συντονισμό των εργασιών. Τα αντικείμενα των συλλογών τοποθετήθηκαν στη νέα θέση τους με την επιστημονική επίβλεψη του καθ. Π. Βαλαβάνη και της Ρ. Σταθάκη - Κούμαρη.

Τα έργα ολοκληρώθηκαν το 2002 επί Δημαρχίας Δημ. Κουτονιά και το Μουσείο πήρε την ονομασία «Ναυτικό και Ιστορικό Μουσείο Γαλαξιδίου». Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 19 Ιουνίου 2004 επί Δημαρχίας Νικ. Γουργουρή. Σήμερα το Μουσείο Γαλαξιδίου αποτελεί εξαίρετο δείγμα τοπικής πρωτοβουλίας, συγκεντρώνοντας στους χώρους του σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και μια από τις πλουσιότερες συλλογές ναυτικών πινάκων και αντικειμένων στην Ελλάδα.